Ünlü Daralması

Bu kural şimdiki zaman eki "-yor" ile alakalı bir kuraldır. Türkçe'de “y” ünsüzünün daraltıcı bir özelliği vardır. Buna göre “a, e” düz – geniş ünlüleriyle biten sözcüklere şimdiki zaman eki “-yor” getirildiğinde, sözcüğün sonundaki düz – geniş ünlüler daralarak “ı, i, u, ü” ye dönüşür. Buna 'ünlü daralması' denir.
 "başla-yor --> başlıyor   /   iste-yor --> istiyor" gibi.

Küçük Ünlü Uyumu

Ünlülerin düzlük – yuvarlaklık, darlık – genişlik bakımından uygunluğudur. Bu kurala göre;

• Türkçede düz ünlülerden (a, e, ı, i) sonra düz ünlüler (a, e, ı, i) gelir.
• Yuvarlak ünlülerden (o, ö, u, ü) sonra ya düz-geniş ünlüler (a, e) ya da dar-yuvarlak ünlüler (u, ü) gelir.

Küçük ünlü uyumu aranırken heceler bir önceki heceye göre değerlendirilir. Bune göre örneğin 'baharatlık' kelimesinde sırasıyla ünlüler a-a-a-ı şeklindedir. Küçük ünlü uyumuna uyar. Ancak 'yağmur' kelimesinde sıra a-u şeklindedir ve düz ünlüden sonra yuvarlak ünlü gelmiştir. Yağmur kelimesi küçük ünlü uyumuna uymaz. 

Türkçe kelimelerin küçük ünlü uyumu kuralına uyması gerekmektedir. "Yağmur" gibi, "tavuk" gibi Türkçe kelimelerin küçük ünlü uyumuna uymamasının nedeni, orta hecelerde bulunan 'b,m,v' harflerinin sesler üzerindeki yuvarlaklaştırıcı etkisidir. Sözcüklerde küçük ünlü uyumu kuralı aranırken bu harfler göz önünde bulundurulmalıdır. Ayrıca dilimizde "o, ö" yuvarlak sesleri yalnızca ilk hecede kullanılır. Herhangi bir ek almaksızın ilk heceden sonraki hecelerde "o, ö" seslerine rastlanması, sözcüğün Türkçe olmadığını gösterir (doktor, şoför gibi) .