Fiil Cümlesi

Yüklemi, haber veya dilek kiplerinden biri ile çekimlenmiş fiilden oluşan cümlelere 'fiil cümlesi' denir.
"Arabesk müzikten hoşlanmıyor."
"Dili önemsemeyen kişileri sevmem."
"Yarın yine yağmur yağacak."
"Buraya her kış kar yağar." ... gibi.
Fiil cümlelerinin yüklemleri de ikinci bir çekim olarak ek fiil ile çekimlenebilir: 
"Arabesk müzikten hoşlanmıyormuş."
"Dili önemsemeyen kişileri sevmiyordu."
"Yarın yine yağmur yağacakmış."
"Buraya her kış kar yağardı." ... gibi.

Fiil cümlelerinde cümlenin vurgusu, yükleme en yakın yerdeki öğedir. Cümlenin taşıdığı mesaj bununla belirlenir, vurgu değişirse cümlenin mesajıda değişir:
"Dün biri seni bana okulda sordu." (cümlede önemli olan, sorunun okula sorulmuş olmasıır.)
"Bana, okulda dün biri seni sordu." (önemli olan senin sorulmuş olman.)

Yüklem

Cümlenin, kip ve zaman bildirerek yargıyı ortaya koyan temel unsurudur. Bir cümlenin öğelerini bulabilmek için öncelikle yüklemi bulmak gerekir. Yüklemi, cümleye herhangi bir soru sorarak bulamayız, çekimli durumda bulunan sözcüklerden anlarız. Cümlenin diğer tüm öğlerini, yükleme soru sorarak bulabiliriz; bu durumda, cümlede tüm soruların sorulabileceği unsur, yüklemdir de denilebilir.

"Babam çay içmeyi çok sever." cümlesinde çekimli unsur 'sever' sözcüğüdür. 'seven kim?', 'ne sever?' 'ne kadar sever?' gibi sorular cümlenin diğer öğelerini bulmamızı sağlar. Öyleyse "sever --> yüklem" dir.

'Kitabı üç günde okudum.'           'Pazar günü pikniğe gideceğiz.'
                           yüklem                                            yüklem

Yüklemin bileşik fiil ya da tamlama olduğu durumlarda, yargı bildiren sözcüğü söz grubundan ayıramayız:
"Bugün mutfakta anneme yardım ettim."
                                       yüklem (bileşik fiil)
"Çiftçinin ambarı sabanın ucundadır."
                            yüklem (isim tamlaması)
"Türkçe dersimize giren kişi genç bir öğretmendi."
                                               yüklem (sıfat tamlaması)

Dilek Kipleri

Eklendiği eyleme anlam ilgisi katan kiplerdir. Dört adet dilek kipi vardır. Ancak emir kipi, 3.tekil şahıs "o" ve 3.çoğul şahıs "onlar" dışında ek alan bir kip değildir.

- malı : gereklilik kipi ( açmalı, uzanmalı, içmeli)
- se : dilek-şart kipi ( söylese, sarılsa, götürse)
- e : istek kipi ( yüzeyim, bitiresin, okuya)
emir kipi: (gel, ye, söyle)
3. tekil şahıs (yüzsün, okusun)
3. çoğul şahıs ( yüzsünleri okusunlar)

Kipler

Geldiği fiillere değişik zaman veya anlam ilgileri katan eklerdir.
 
Haber Kipleri
Dilek Kipleri