Parantez Cümlesi

İçinde arasöz ya da aracümle bulunan cümlelere denir. Arasöz ya da aracümle, asıl cümle içinde parantez, virgül ya da kısa çizgi içine alınır.

"Türkçe, siz de bilirsiniz, dünyanın en eski dillerinden biridir."
"Montaigne - Fransızların ünlü denemecisi - hemen her konuda birşeyler söylemiştir."
"Bu eser (Dede Korkut hikayeleri) kimilerine göre Türk kültürünün en önemli kaynağıdır."

Eksiltili Cümle

Çoğu zaman yüklemi, bazen de başka bir öğesi kullanılmayan cümlelere denir. Eksiltili cümle, söze duygusallık kazandırır ve dinleyen kişinin hayal gücünü çalıştırır. Eksik bırakılan öğe, dinleyen ya da okuyan kişinin zihninde tamamlanır.

"Önümüzde bir ova, karşımızda mor ve dumanlı dağlar..." (uzanıyor)
"İnsan bazen öyle usanıyor ki..." (kaçıp gidesi geliyor)
"Kısa bir ara (veriliyor),film yeniden başlıyor."

Devrik Cümle

Yüklemi sonunda bulunmayan cümlelerdir. Devrik cümle, anlatımı bozuk, yalnış cümle demek değildir. Şiir gibi, daha etkili bir anlatıma başvurmak istendiğinde başvurulan bir cümle türüdür.

"Severim kır atı bir de güzeli."
"Açılan bir gülsün sen yaprak yaprak."
"Birçok uygarlık yaşamıştır Anadolu'da yüzyıllar boyu."

Kurallı Cümle

Yüklemi, sonunda bulunan cümlelere "kurallı" ya da "düz cümle" denir.

"İç Anadolu'da bir çok sönmüş volkan vardır."
"Hüsn ü Aşk, Divan Edebiyatı'nın ünlü bir mesnevisidir."
"Papatyalar, ilkbaharın simgesidir."

Dizilişine Göre Cümleler

Öğelerinin dizilişine, çoğu zaman yüklemin yerine göre cümleler dörde ayrılır:  

Kurallı Cümle
Devrik Cümle
Eksiltili Cümle
Paratez Cümlesi

Cümle Bilgisi

Sözcüklerin, bir duyguyu, düşünceyi, olayı ya da olguyu, belli kurallar içinde, belirli bir sırayla bir araya gelerek anlattığı söz dizilimlerine 'cümle' denir. Cümlede kullanılan her bir sözcük, belirli bir görevle kullanılmıştır, bu görevlere 'öğeler' denir. Cümleler, anlamına göre, öğelerin dizilişine göre, kullanılan yüklemin türüne göre ve yapısına göre farklı gruplar altında incelenir:
  
Cümlenin Öğeleri
Anlamına Göre Cümleler 
Yapısına Göre Cümleler
Dizilişine Göre Cümleler
Yüklemine Göre Cümleler