Şahıs Ekleri

Fiillere eklenerek, yapılan eylemi kimin yaptığını gösteren eklerdir. Altı adettir.
söyleyeceğim --> 1. tekil şahıs (ben)
söyleyeceksin --> 2. tekil şahıs (sen)
söyleyecek --> 3. tekil şahıs (o)
söyleyeceğiz --> 1. çoğul şahıs (biz)
söyleyeceksiniz --> 2. çoğul şahıs (siz)
söyleyecekler --> 3. çoğul şahıs (onlar)

Not: 3. tekil şahıs olan "o", yalnızca fiil emir kipinde çekimlendiğinde şahıs eki alır, onun dışında şahıs eki almaz.
söylüyor --> şimdiki zaman 3. tekil şahıs
söyleyecek --> gelecek zaman 3. tekil şahıs
söyledi --> bilinen geçmiş zaman 3. tekil şahıs
söylemiş --> görülen geçmiş zaman 3. tekil şahıs
söyler --> geniş zaman 3. tekil şahıs
söylemeli --> gereklilik kipi 3. tekil şahıs
söylesin --> emir kipi 3. tekil şahıs
söyleye --> istek kipi 3. tekil şahıs

Soru Eki

Cümleye soru anlamı katan "-mi" ekidir. Diğer çekim eklerinden farklı olarak eklendiği sözcükten ayrı yazılır. Ancak kendisinden sonra gelen çekim ekleri "-mi" eki ile birleşik yazılır.
"sende gidecek misin?   /   kitabımı gördün mü?   /   anneme anlatacak mısın?" gibi.

Not: "-mi" eki cümlede vurgulanmak istenen kelimeye göre değişik yerlere gelebilir. 
"Ben eve gideyim mi? ("gitmek" vurgulanmış.)"
"Ben eve mi gideyim? ("ev" vurgulanmış.)"
"Ben mi eve gideyim? ("ben" vurgulanmış.)"

Dilek Kipleri

Eklendiği eyleme anlam ilgisi katan kiplerdir. Dört adet dilek kipi vardır. Ancak emir kipi, 3.tekil şahıs "o" ve 3.çoğul şahıs "onlar" dışında ek alan bir kip değildir.

- malı : gereklilik kipi ( açmalı, uzanmalı, içmeli)
- se : dilek-şart kipi ( söylese, sarılsa, götürse)
- e : istek kipi ( yüzeyim, bitiresin, okuya)
emir kipi: (gel, ye, söyle)
3. tekil şahıs (yüzsün, okusun)
3. çoğul şahıs ( yüzsünleri okusunlar)

Haber Kipleri

Eklendiği fiilin zamanını belirleyen ve haber veren eklerdir. 5 farklı haber kipi vardır.

- yor : şimdiki zaman (geliyor, alıyor, seviyor)
-miş : öğrenilen geçmiş zaman (yazmış, görmüş, duymuş)
-dı : görülen geçmiş zaman (söyledi, okudu, evlendi)
-ecek : gelecek zaman (yaşayacak, görecek, gidecek)
-ar : geniş zaman (durur, biter, ağlar)

Kipler

Geldiği fiillere değişik zaman veya anlam ilgileri katan eklerdir.
 
Haber Kipleri
Dilek Kipleri

Vasıta Eki

Eklendiği sözcüğün, cümleye çeşitli anlam ilgileri katmasına neden olan ektir. "-la,-le" şeklinde çekimlenir.

İzmir’e trenle gitmiş. (vasıta, araç)

Elmayı bıçakla soydu. (gereç)

Çarşıya annesiyle gitti. (birliktelik)

Sınavı heyecanla bekliyor. (durum)

Gürültüyle yatağından fırladı. (sebep)

Eşitlik Eki

Eklendiği sözcüğün, cümleye çeşitli anlam ilgileri katmasına neden olan ektir. "-ca,-ce,-ça,-çe" şeklinde çekimlenebilir.

O çocukça davranıyor. (gibi, eşitlik)

Sınıfta sessizce oturuyor. (şekilde)

Sence bu durumda ne yapmalıyım? (görecelik)

Okulca geziye gittik. (birliktelik)

Bakanlıkça şu kararlar alındı. (tarafından)

Aylarca bir mektup yazmadı. (boyu, süresince)

Elinde kalınca bir sopa vardı. (küçültme)

Aitlik Ekleri

İsim soylu kelimelere gelerek aitlik anlamı veren "-ki" ekidir. Aitlik kavramını bir tamlayana ihtiyaç duymadan vermesi ve sözcüğe çekim eklerinden sonra gelmesi ile ilgi ekinden farklıdır ancak ikinci bir ilgi eki olarak adlandırılabilir. 
"senin-ki (senin kalemin)   /   bahçede-ki (bahçedeki ağaç)   /   telefonun-ki (telefonun kablosu)"... gibi.

İyelik (Tamlanan) Ekleri

Belirtili isim tamlamasında ikinci sözcüğe, yani "tamlanan"a eklenen ektir. Belirtili isim tamlamalarının yapımında birlikte kullanıldıkları için "ilgi ekleri" ile kardeş ekler sayılabilirler.
"kapının kol-u   /   okulun bahçe-s-i   /   ojenin ren(g) -i   /   armudun sap-ı" gibi.

İlgi (Tamlayan) Ekleri

Bir varlığın kime ait olduğunu bildiren "- in" ekidir. "-in, -ın, -un, -ün" şekillerinde kullanılır. "Belirtili isim tamlamaları"nda ilk sözcüğe, yani tamlayana eklendiği için "tamlayan eki" olarak da bilinir.
"kapı-n-ın kolu   /   okul-un bahçesi   /   oje-n-in rengi   /   örtü-n-ün kenarı   /   armut-un sapı"... gibi.

Çoğul Eki

Eklendiği isimlere çokluk anlamı katan "-ler, -lar" ekidir.  "evler, aileler, örtüler, komşular, kuşlar" gibi.

Hal Ekleri

İsim soylu sözcüklere gelerek, onları durum yönünden çekimleyen eklerdir. 4 adet hal eki vardır.

İsmin yalın hali, isme herhangi bir ek eklenmemiş halidir.
- e/a : yönelme eki (bana, kediye, sokağa)
- de/da : bulunma eki (arkadaşımda, ablamda, evde)
- den/dan : ayrılma eki (okuldan, işten, eşimden)
-i / u : belirtme eki ( kitabı, konuyu, arabayı)

Çekim Ekleri

Eklendikleri sözcüklerin anlamını ve türünü değiştirmeyen, cümle içindeki görevlerini belirleyen eklerdir. "İsim çekim ekleri" ve "fiil çekim ekleri" olarak iki grupta incelenebilirler.

İsim Çekim Ekleri
Hal Ekleri
Çoğul Eki
İlgi (Tamlayan) Ekleri
İyelik ( Tamlanan ) Ekleri
Aitlik Ekleri 
Eşitlik Eki 
Vasıta Eki

Fiil Çekim Ekleri
Kipler 
Soru eki
Şahıs Ekleri

Fiilden İsim Yapan Ekler

Fiil olan sözcüklere eklendiğinde, isim olan bir sözcük türeten eklerdir. Bu ekler aynı zamanda "fiilimsi ekleri" olarak kabul edilirler. Dokuz adettir.

-ge : dalga,süpürge...

-gen : çekingen,atılgan,ısırgan...

-geç : süzgeç,utangaç...

-gi : silgi,bilgi,svgi,görgü...

-gin : yaygın,keskin,bitkin...

-giç : bilgiç,dalgıç...

-im : ekim,geçim,içim...

-ucu : tutucu,yapıcı

-it : geçit,umut,kesit...

Fiilden Fiil Yapan Ekler

Fiil soylu bir sözcüğe eklendiğinde yine bir fiil türeten eklerdir. Altı adettir.

-il : veril-mek, dikil-mek

-in : görün-mek, giyin-mek, sevin-mek

-uş : buluş-mak, tartış-mak, bakış-mak

-it : yürüt-mek, taşıt-mak

-ir : geçir-mek, yatır-mak, pişir-mek

-dir : yaptır-mak, bindir-mek

İsimden Fiil Yapan Ekler

İsim soylu bir sözcüğe eklendiğinde fill türeten eklerdir. Altı adettir.

-el : düzel-mek, daral-mek, incel-mek

-ar : sarar-mak, morar-mak, kızar-mak

-len : evlen-mek, süslen-mek, sulan-mak

-leş : iyileş-mek, beyazlaş-mak, elleş-mek

-imse : benimse-mek ,küçümse-mek

-a : yaşa-mak

İsimden İsim Yapan Ekler

İsim olan bir sözcüğe eklendiğinde yeniden bir isim türeten eklerdir. Yedi adettir.

-lık : yaz-lık, sezon-luk, şeker-lik
-sız : para-sız, yol-suz, ev-siz
-ce : sen-ce, Alman-ca, erkek-çe

-ci : sepet-çi, çöp-çü, kuş-çu

-lı : yemin-li, şeker-li, tuz-lu

-deş : meslek-taş, vatan-daş, öz-deş

-cil : ben-cil, ev-cil

 

Yapım Ekleri

Eklendiği sözcüğün anlamını ya da türünü değiştirerek yeni sözcükler oluşturan eklerdir. Dört grupta incelenir:

İsimden isim yapan ekler
İsimden fiil yapan ekler
Fiilden fiil yapan ekler
Fiilden isim yapan ekler

Ekler

Sözcüklerin sonuna ulanarak yeni sözcükler türeten veya sözcüklerin cümle içinde görev almasını sağlayan tek başına anlamsız ses birlikleridir.

Yapım Ekleri
Çekim Ekleri

Ortak Kökler

Aralarında anlam yakınlığı olan ve hem isim hem eylem olarak kullanabildiğimiz sözcüklerin köküdür.
"kuru (yaş olmayan / kurumak), boya (boyama maddesi / boyamak)"... gibi.