Küçük Ünlü Uyumu

Ünlülerin düzlük – yuvarlaklık, darlık – genişlik bakımından uygunluğudur. Bu kurala göre;

• Türkçede düz ünlülerden (a, e, ı, i) sonra düz ünlüler (a, e, ı, i) gelir.
• Yuvarlak ünlülerden (o, ö, u, ü) sonra ya düz-geniş ünlüler (a, e) ya da dar-yuvarlak ünlüler (u, ü) gelir.

Küçük ünlü uyumu aranırken heceler bir önceki heceye göre değerlendirilir. Bune göre örneğin 'baharatlık' kelimesinde sırasıyla ünlüler a-a-a-ı şeklindedir. Küçük ünlü uyumuna uyar. Ancak 'yağmur' kelimesinde sıra a-u şeklindedir ve düz ünlüden sonra yuvarlak ünlü gelmiştir. Yağmur kelimesi küçük ünlü uyumuna uymaz. 

Türkçe kelimelerin küçük ünlü uyumu kuralına uyması gerekmektedir. "Yağmur" gibi, "tavuk" gibi Türkçe kelimelerin küçük ünlü uyumuna uymamasının nedeni, orta hecelerde bulunan 'b,m,v' harflerinin sesler üzerindeki yuvarlaklaştırıcı etkisidir. Sözcüklerde küçük ünlü uyumu kuralı aranırken bu harfler göz önünde bulundurulmalıdır. Ayrıca dilimizde "o, ö" yuvarlak sesleri yalnızca ilk hecede kullanılır. Herhangi bir ek almaksızın ilk heceden sonraki hecelerde "o, ö" seslerine rastlanması, sözcüğün Türkçe olmadığını gösterir (doktor, şoför gibi) . 

Büyük Ünlü Uyumu

Ünlü harflerin, kalınlık-incelik yönünden uyumudur. Buna göre Türkçe bir sözcükte ilk hecenin ünlüsü kalınsa (a, ı, o, u), sonraki hecelerin ünlüsü de kalın (a, ı, o, u); ilk hecedeki ünlü inceyse (e, i, ö, ü), sonraki ünlüler de ince (e, i, ö, ü) olmalıdır. Eğer sözcük Türkçe ise ve büyük ünlü uyumu kuralına uymuyorsa ya sonradan ses değişikliğine uğramıştır ( elma (alma), helva (halva), anne (ana), kardeş (kardaş, karındaş) gibi ) ya da büyük ünlü uyumu kuralını ihlal eden bir ek ( -yor, -ki, -ken, -leyin, -daş, -mtrak, -gil)  almıştır. 

Not: Bileşik kelimelerde büyük ünlü uyumu aranmaz.

Ses Uyumları

Türkçe'de ünlü harflerle ilgili iki kural vardır. Bunlar "uyum" olarak adlandırılırlar:

Büyük Ünlü Uyumu
Küçük Ünlü Uyumu

Ses Bilgisi

Ciğerlerden gelen havanın, ses yolundaki titreşiminin kulağın duyabildiği derecesine "ses" denir. Ses, dilin en küçük birimidir.  Türkçe'de ses bilgisi üç başlık altında incelenebilir:
 
Sesler
Ses Uyumları
Ses Olayları