Bağlı Cümle

En az iki cümlenin birbirine virgül yerine bağlaçla bağlanmasından meydana gelen söz dizisidir. Bağlı cümleleri sıralı cümlelerden ayıran tek şey de budur: noktalama işareti yerine bağlaç kullanılması. Bunun dışındaki tüm özellikleri aynıdır.

"Peyami Safa çok sıkıntı çekmiş ancak bu, onun ünlü bir yazar olmasını engellememiştir."
"Kar öyle bir yağdı ki bütün yollar kapandı."

Sıralı Cümle

Bağımsız cümlelerden meydana gelir. En az iki bağımsız cümlenin birbirine virgül ya da noktalı virgülle bağlanmasından oluşur. Böyle cümelelerde, cümle sayısı kadar yüklem vardır. Ancak diğer öğelerin ortak kullanılıp kullanılmadığına göre sıralı cümleler ikiye ayrılır:

Bağımsız sıralı cümle: Hiç bir öğesi ortak olmayan cümlelerdir.
'Fırtına durmuştu; deniz dümdüzdü.'
  özne   yüklem     özne     yüklem     
'Otobüs geldi; öğrenciler güle oynaya otobüse doluştu.'  
  özne  yüklem      özne     z. tümleci  d.tümleç  yüklem

Bağımlı sıralı cümle: Bazı öğeleri ortak kullanılan sıralı cümlelerdir.
'Toplumlar kriz dönemlerinde sarsılır, problemlerle karşılaşır.'
  özne             z.tümleci          yüklem   z.tümleci      yüklem
Eleştiri Türk düşüncesinde çok azdır; yok denecek düzeydedir.
 özne            d.tümleci      z.tüm. yük.              yüklem

Bileşik Cümle

Bir temel cümle ile ona bağlı bir yan cümleden ya da  içcümleden oluşan söz dizilerine denir. Üç grupta incelenir:

Girişik - bileşik cümle: Bir temel cümle ile ona bağlı en az bir yan cümlecikten oluşan cümlelerdir. Bu yan cümlecikler fiilimsilerle kurulur ve temel cümlenin bir öğesi durumundadır. Yan cümleciği bulmak için en kestirme yol cümleyi öğelerine ayırmak ve hangi öğenin içinde fiilimsi olduğunu bulmaktır. İçinde fiilimsi olan öğe, yan cümleciktir.

"Öğretmen, öğrencilerin anlamadığı konuları tekrarlıyordu."
tekrarlıyordu - yüklem
tekrarlayan kim? öğretmen - özne
öğretmen neyi tekrarlıyordu? öğrencilerin anlamadığı konuları (yan cümlecik) - belirtili nesne
                                                                 fiilimsi

"Maçı heyecanla izleyen öğrenciler yüksek sesle bağırarak takımlarını destekliyorlardı."
destekliyorlardı - yüklem
destekleyen kim? maçı heyecanla izleyen öğrenciler (yan cümlecik) - özne
                                                   fiilimsi
maçı heyecanla izleyen öğrenciler neyi destekliyorlardı? takımlarını - belirtili nesne
nasıl destekliyorlardı? yüksek sesle bağırarak ( yan cümlecik) - zarf tümleci
                                                       fiilimsi

"Okuduğum kitapları yarın size getireceğim."
getireceğim - yüklem
getirecek olan kim? ben - gizli özne
neyi getireceğim? okuduğum kitapları (yan cümlecik) - belirtili nesne
                            fiilimsi
okuduğum kitapları ne zaman getireceğim? yarın - zarf tümleci
okuduğum kitapları yarın kime getireceğim? size - dolaylı tümleç

İçiçe bileşik (kaynaşık) cümle: Başka birinden aktarma söz içeren cümlelere denir. Böyle cümlelerde aktarma söz içcümle görevindedir ve içcümle temel cümleye bağlıdır, onun öğesi durumundadır.
 "Büyükbabam, 'Sait Faik'i okumalısınız.' diyordu."
 "Bize, onlar erkenden gittiler, dedi."

Koşullu bileşik cümle: Bir temel cümle ve ona bağlı bir koşul cümlesinden meydana gelen cümlelerdir.
"Çocuklar uyursa, dışarı çıkabiliriz."
"İyi para kazanırsam size yardım edeceğim."
"Uslu durursan sana dondurma alacağım."

Basit Cümle

Tek bir yargı ya da eylem bildiren, diğer bir deyişle bünyesinde tek bir yüklem bulunduran cümlelere 'basit cümle' denir.
"İstanbul'un fethi, yeni bir çağ başlatmıştır."
"Sanatçının çocukluğu bir deniz kasabasında geçmiş."
"Yağmur, üç gündür durmadı." ... gibi.

Yapısına Göre Cümleler

Cümlenin yapısı, bildirdiği yargı sayısı, diğer bir deyişle cümle sayısına göre dört grupta incelenebilir:

Basit Cümle
Bileşik Cümle
Bağlı Cümle
Sıralı Cümle
Karma Cümle

Cümle Bilgisi

Sözcüklerin, bir duyguyu, düşünceyi, olayı ya da olguyu, belli kurallar içinde, belirli bir sırayla bir araya gelerek anlattığı söz dizilimlerine 'cümle' denir. Cümlede kullanılan her bir sözcük, belirli bir görevle kullanılmıştır, bu görevlere 'öğeler' denir. Cümleler, anlamına göre, öğelerin dizilişine göre, kullanılan yüklemin türüne göre ve yapısına göre farklı gruplar altında incelenir:
  
Cümlenin Öğeleri
Anlamına Göre Cümleler 
Yapısına Göre Cümleler
Dizilişine Göre Cümleler
Yüklemine Göre Cümleler