Ünlü Düşmesi

Türkçede iki heceli olan ve ikinci hecesinde dar ünlü (ı, i. u, ü) bulunan kimi sözcüklere ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde, sözcüğün ikinci hecesindeki dar ünlü düşer. Buna "ünlü düşmesi" ya da "hece düşmesi" denir. "karın-ı -->  karnı  /  akıl -ım --> aklım".. gibi. Ancak bu, ikinci hecesinde dar ünlü olan her kelime için geçerli değildir. "biçim i-  / durum-a".. gibi.

Birleşik sözcüklerde iki sözcüğün birleşimi sırasında ünlü düşmesi görülebilir. "cuma-ertesi -->cumartesi / kahve-altı -->kahvaltı" .. gibi.

“etmek, olmak, eylemek” yardımcı fiilleriyle yapılan birleşik fiillerde de ünlü düşmesi görülebilir.
 "kayıp olmak --> kaybolmak   /   kayıt etmek --> kaydetmek   /   seyir eylemek --> seyreylemek".. gibi.

Bazı sözcüklerin türetilmesi sırasında ünlü düşmesi görülür.
"sıyır-ık -->sıyrık   /    devir-ik --> devrik   /   buyur-uk --> buyruk".. gibi.

Küçük Ünlü Uyumu

Ünlülerin düzlük – yuvarlaklık, darlık – genişlik bakımından uygunluğudur. Bu kurala göre;

• Türkçede düz ünlülerden (a, e, ı, i) sonra düz ünlüler (a, e, ı, i) gelir.
• Yuvarlak ünlülerden (o, ö, u, ü) sonra ya düz-geniş ünlüler (a, e) ya da dar-yuvarlak ünlüler (u, ü) gelir.

Küçük ünlü uyumu aranırken heceler bir önceki heceye göre değerlendirilir. Bune göre örneğin 'baharatlık' kelimesinde sırasıyla ünlüler a-a-a-ı şeklindedir. Küçük ünlü uyumuna uyar. Ancak 'yağmur' kelimesinde sıra a-u şeklindedir ve düz ünlüden sonra yuvarlak ünlü gelmiştir. Yağmur kelimesi küçük ünlü uyumuna uymaz. 

Türkçe kelimelerin küçük ünlü uyumu kuralına uyması gerekmektedir. "Yağmur" gibi, "tavuk" gibi Türkçe kelimelerin küçük ünlü uyumuna uymamasının nedeni, orta hecelerde bulunan 'b,m,v' harflerinin sesler üzerindeki yuvarlaklaştırıcı etkisidir. Sözcüklerde küçük ünlü uyumu kuralı aranırken bu harfler göz önünde bulundurulmalıdır. Ayrıca dilimizde "o, ö" yuvarlak sesleri yalnızca ilk hecede kullanılır. Herhangi bir ek almaksızın ilk heceden sonraki hecelerde "o, ö" seslerine rastlanması, sözcüğün Türkçe olmadığını gösterir (doktor, şoför gibi) .